ประเพณีปี๋ใหม่เมือง

 ประเพณีปี๋ใหม่เมือง

 

ประเพณีวันขึ้นปีใหม่ของชาวล้านนา มีความแตกต่างจากสงกรานต์ของชาวไทยภาคกลาง ทั้งระยะเวลา กิจกรรม ความเชื่อ และความมุ่งหมาย ดังนั้น ปีใหม่เมืองของชาวล้านนา จึงมีวันและกิจกรรมต่างๆ ที่ปฏิบัติกัน มากกว่าสงกรานต์ของชาวไทยภาคกลาง ซึ่งประกอบด้วย วันสังขานต์ล่อง วันเน่า วันพญาวัน วันปากปี วันปากเดือน และวันปากยาม  

ปีใหม่เมืองของชาวล้านนาตรงกับเดือนเมษายน ซึ่งอยู่ในฤดูร้อนเป็นช่วงเวลาที่มีอากาศร้อนมาก และช่วงเวลาว่างจากการทำไร่และเก็บเกี่ยวข้าวแล้ว จึงถือเอาวันปีใหม่เป็นวันทำบุญใหญ่วันหนึ่งในรอบปี เป็นวันที่สนุกสนานรื่นเริงด้วยการเล่นน้ำสงกรานต์ให้เย็นฉ่ำ ถือขันน้ำรดน้ำให้แก่กัน มีการละเล่นพื้นบ้าน เช่น มะกอน ม้าจ๊กคอก อีโจ้ง (โยนหลุม) จึงเป็นโอกาสที่เด็กๆหนุ่มสาว ผู้เฒ่าผู้แก่ได้พบเจอกันและทำกิจกรรมร่วมกันผ่านประเพณีต่างๆ เช่น สรงน้ำพระ ขนทรายเข้าวัด ดำหัว ทำบุญที่วัดในวันพญาวัน  

 

การคำนวณวันขึ้นปีใหม่ในแต่ละปี โหราจารย์หรือผู้รู้ด้านวัฒนธรรมล้านนาจะเป็นผู้คำนวณ และประกาศปีใหม่เมืองของปีนั้นๆ เรียกว่า ปักขะทืนล้านนา หรือหนังสือปีใหม่เมือง โดยถือเอาวันที่ราศีมีนย้ายเข้าสู่ราศีเมษ ซึ่งอาจจะไม่ตรงกันในแต่ละปีก่อนจะถึงวันปีใหม่ บรรยากาศในทุกหมู่บ้านคึกคักด้วยการจัดเตรียมช่อตุงปีใหม่ พ่ออุ้ยแม่อุ้ยนั่งตัดตุง หลากหลายสี  มีตุงไส้หมู ตุงรูปคน ตุงสิบสองราศี ส่วนแม่เรือนพ่อเรือนปัดกวาดแผ้วถางบ้านให้สะอาดงดงาม เพื่อชำระล้างความสกปรกที่หมักหมมมาตลอดทั้งปี และต้อนรับสิ่งดีงามที่จะเกิดขึ้นในปีใหม่

เมื่อตรวจสอบถูกต้องแล้วจึงประกาศให้ชาวเมืองรับรู้ และปฏิบัติตนตามประเพณี เช่น วันที่ ๑๔ เมษายน อาจเป็นวันสังขานต์ล่อง ๑๕ เมษายน อาจเป็นวันเน่า ๑๖ เมษายน อาจเป็นวันพญาวัน เป็นต้น ปัจจุบัน ชาวล้านนานิยมทำบุญ และทำกิจกรรมเทศกาลปีใหม่เมือง ตามวันหยุดราชการในปฏิทินสากล วันที่ ๑๓ เมษายน เป็นวันสังขานต์ล่อง ๑๔ เมษายน เป็นวันเน่า ๑๕ เมษายน เป็นวันพญาวัน 

 

 

ประเพณีปีใหม่ของชาวล้านนา มีคติความเชื่อเกี่ยวกับขุนสังขานต์หรือขุนสังกรานต์ ซึ่งแตกจากความเชื่อของชาวไทยภาคกลาง คือไม่ได้กล่าวถึงท้าวกบิลพรหมและธรรมบาลกุมารแต่อย่างใด แต่กล่าวถึงขุนสังขานต์ในลักษณะ บุคลาธิษฐาน หมายถึงพระอาทิตย์ เป็นตัวแทนของการเปลี่ยนศักราชในแต่ละปี และมีอิทธิพลต่อความเปลี่ยนแปลงของโลกมนุษย์ จากการคำนวณตามคัมภีร์สุริยยาตร์

 

ที่มา : สำนักหอสมุดมหาวิทยาลัยเชียงใหม่

 

สุดแสนล้านทรวง
ความเห็นที่ 1
สุดแสนล้านทรวง

ถ้าเป็นนักท่องเที่ยว ก็จะไม่ได้เห็น หรือ สัมผัสอะไรได้มากนัก วัดใหญ่ๆ สถานที่ท่องเที่ยว ก็ไม่ได้สัมผัสจริง มันต้องวัดเล็กตามหมู่บ้านของชาวบ้าน

คุณต้องรู้จักคนท้องถิ่นที่นั้น ใครมีเพื่อนที่เป็นชาวบ้านท้องถิ่นก็ถือว่าได้เห็นแน่ ถ้าชาวเมืองก็จะไม่เห็น เพราะของจริงจะอยู่ตามหมู่บ้านที่ห่ างออกมาจากตัวเมือง

ยิ่งที่หมู่บ้านชาวบ้าน กับวัดเล็กๆประจำหมู่บ้านด้วยแล้วน่ะ โอ้โอ งามแต้เลย :em01:

เบส เบส
ความเห็นที่ 2
เบส เบส

ส่วนตุงแดง ที่ปักตามเสาไฟ ข้างทาง ฯลฯ อันนั้นอีกอย่างน่ะ ไม่เกี่ยวกับปี๋ใหม่เ้ด้อๆๆ :em12: :em12: :em12: :em12: :em12:

ชารีส
ความเห็นที่ 3
ชารีส

อยากไปแอ่วประเวณีปี๋ใหม่เมืองแต้ๆเจ้าาา :em21:

ShouNanNoKaZe
ความเห็นที่ 4
ShouNanNoKaZe

เพลงประกอบ
http://www.youtube.com/watch?v=NXHcF3JRHds
http://www.youtube.com/watch?v=RRhdim9_u0g

11ปีแล้วตี่บ่าได้เล่นน้ำปี๋ใหม่เมือง แหมเดือนป๋ายน้อ อ๊ดเอา :em06:
ป๊ะ ไปสืบจ๊ะต๋าตี่วัดสันนากั๋น :em07: :em07:

สิงห์ยาดอง
ความเห็นที่ 5
สิงห์ยาดอง

อีกไม่กี่เดือนเอง ที่เชียงราย บางที่จะเริ่มเล่นน้ำกันตั้งแต่วันที่4-5 ก็สาดน้ำกันแล้ว แต่ไม่ได้สาดทุกคนนะครับจะสาดกันเฉพาะพวกหนุ่มๆสาวๆ แต่คนทำงานเขาก็เว้นไม่สาดน้ำ

สิงห์ยาดอง
ความเห็นที่ 6
สิงห์ยาดอง

ชารีสอยากไปเที่ยวเหรอ

ต้องเอาไอ้ปุ๊กไปซ่อนก่อนแล้วเรา

6potato9
ความเห็นที่ 7
6potato9

...ไปมาแล้ว
อดข้าวเกือบตาย :em12: :em12: :em12: :em12: :em12:

ชารีส
ความเห็นที่ 8
ชารีส

เอาไอ้ปุ๊กไปซ่อนทำไม ไม่เข้าใจ :em23:

เอาไปซ่อน

แล้วจะเอาอะไรกิน เลือดดด ข้าต้องการเลือดดดด :em27: :em27:

สิงห์ยาดอง
ความเห็นที่ 9
สิงห์ยาดอง

ไปแถวไหนละป้า ถึงกับอดข้าวเลย ทีหลังไปบ้านผมสิ

6potato9
ความเห็นที่ 10
6potato9

...ไปเชียงรายน๊ะแหล๊ะเพ่สิงห์
วันที่ 13 เมษา จำปีไม่ได้แล้ว จำได้แต่ว่าลูกชายกำลังเรียน ม.4 กินข้าวเช้าจากแม่สาย แล้วก็แวะเที่ยวมาเรื่อยๆ ว่าจะมากินข้าวตามทาง ผ่านร้านไหนก็ปิด แวะไปตลาดก็เห็นเขากำลังเลี้ยงพระอยู่ ถามหาร้านกินข้าว เขาบอกว่าไม่มีใครหายหรอกวันนี้วันทำบูญ ตอนนั้นจะเป็นลมแล้ว ถ้าเขาชวนว่ากินด้วยกันมั้ย จะตอบตกลงทันที แต่ไม่มีใครชวน เห็นอาหารเลี้ยงพระมีแต่อาหารน่ากินทั้งนั้น เพ่สิงห์เชื่อมั้ย ถ้าเป็นคนอีสานนะเขาเห็นคนต่างถิ่นแบบนี้ เขาชวนกินข้าวเลยแหล๊ะ ได้มากินข้าวอยู่โลตัสพะเยาบ่าย 2 โมงแล้วมั้ง หิวข้าวเกือบ :em12: :em12: :em12: :em12: :em12: