คนไข้นอนเรียงรายเต็มเตียงห้องฉุกเฉินและรถเข็นเสริม มีทั้งที่ประสบอุบัติเหตุและเจ็บป่วย
ทันใดนั้นก็มีคนเดินเข้ามาในห้องฉุกเฉินด้วยท่าทางมึนๆพร้อมทั้งกลิ่นสุราที่ตลบไปทั่วพร้อมประกาศเสียงดัง
"หมอ ขอฉีดกลูโคสหน่อย Xเพิ่งไปกินเหล้ามา"
พยาบาลที่กำลังง่วนกับการเย็บแผลและจัดการให้น้ำเกลือเหลือบมองเพียงครู่เดียวเท่านั้น เนื่องจากชายคนดังกล่าวหลังจากดื่มเหล้าแล้วก็มักจะมาโรงพยาบาลเพื่อขอฉีดกลูโคสบ่อยๆ ส่วนหมอ
"เฮ้ย จะฉีดหรือไม่ฉีด น้ำตาลXต่ำ Xจะตายอยู่แล้วนะ" ชายคนดังกล่าวและญาติเริ่มโมโห แพทย์ที่กำลังตรวจผู้ป่วยหนักอีกคนก็เลยให้พยาบาลจัดการเจาะระดับน้ำตาลในเลือดไปก่อน ซึ่งผลเลือดออกมาว่าระดับน้ำตาลอยู่ในระดับปกติ
"ตอนนี้ระดับน้ำตาลของคุณอยู่ในระดับปกตินะครับ ดังนั้นเราคงไม่ฉีดกลูโคสให้" แพทย์ละมือจากคนไข้หนักโดยให้พยาบาลดูแลแทนไปก่อน "ถ้าระดับปกติ ไม่ได้เป็ฯเบาหวานและเพิ่งดื่มเหล้ามา เดี๋ยวผมจะให้ดื่มน้ำหวานแล้วนอนพักสักครู่ แล้วอีกสักชั่วโมงจะให้เจาะระดับน้ำตาลใหม่"
"ไม่ได้หรอก ที่บ้านกำลังมีงาน เดี๋ยวฉีดเสร็จจะได้กลับไปร่วมงานต่อ"ญาติบอก "ฉีดๆไปเหอะ ทุกทีก็ฉีดกันไม่เห็นมีใครมาจุ้นจ้านแบบนี้เลย"
แพทย์ประเมินดูผู้ป่วยรายนี้ เห็นว่าเดินยืนได้ พูดคุยได้ปกติ ระดับน้ำตาลในเลือดไม่ต่ำ ... ดังนั้นจึงไม่จำเป็นต้องให้น้ำตาลทางหลอดเลือดดำ เพียงแค่ให้ดื่มน้ำหวานและรอสังเกตอาการสักระยะก็เพียงพอแล้ว ดังนั้นจึงปฏิเสธที่จะให้กลูโคสทางเส้นเลือดแก่ผู้ป่วย
"จำไว้เลยนะX เดี๋ยวXจะจัดการให้เป็นเรื่อง" หลังจากชี้กราดไปทั้งห้องฉุกเฉิน ทั้งสองก็เดินออกไป

ผ่านไปหลายวัน
"หมอ หมอ ได้ข่าวคนไข้ร้องเรียนหมอไหม" พยาบาลเข้ามาบอกแพทย์ ... เขาส่ายหน้าอย่างงงๆ ใครจะมาร้องเรียนเขากัน
"เขาบอกว่าเมื่อหลายวันก่อนเขาหน้ามืดเป็นลมเดินไม่ไหวแบกกันเข้ามา หมอไล่เขาอย่างหมูอย่างหมาด่าว่าเป็นขี้เหล้า แล้วไม่ได้ตรวจสักนิดทั้งที่ห้องฉุกเฉินไม่มีคนไข้" พยาบาลเล่า "เขาไปเล่ากันทั่วเลยว่าญาติๆคุยกับหมอสุภาพๆ แต่หมอด่าเขาหยาบๆคายๆ"

เหตุการณ์ข้างต้นนี้เป็นเหตุการณ์สมมุตินะครับ หากดันไปบังเอิญตรงกับเรื่องที่เกิดขึ้นในช่วงสงกรานต์ของโรงพยาบาลไหน ก็ขอให้รู้ไว้นะครับว่าเป็นเรื่องแต่ง
เรื่องแต่งจริงๆ ... จริงๆนะ

เรื่องแต่งข้างต้นนั้น เป็นตัวอย่างหนึ่งของระบบความเชื่อเกี่ยวกับการรักษาบางประเภทซึ่งถูกปลูกฝังเข้าไป จนสร้างความเข้าใจผิดว่าอาการหรือโรคบางอย่างต้องรักษาแบบนี้ หรือแม้แต่เชื่อไปว่ายาหรือสารบางอย่างมีฤทธิ์บางชนิด
ยาไม่ใช่ของเล่น ยาแต่ละชนิดเป็นสารเคมีที่ถูกสังเคราะห์ขึ้นเพื่อใช้ในการรักษาโรคบางอย่าง ดังนั้นสิ่งที่เป็นยาในโรคหนึ่ง ก็อาจจะไม่ได้ผลในอีกโรคหนึ่ง หรือแม้แต่กลายเป็นยาพิษในอีกโรคหนึ่งก็ได้
ในยุคก่อนหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า การได้ยาหรือสารเหล่านี้ถูกจำกัดด้วยเรื่องสำคัญคือเรื่อง "เงิน" ... ซึ่งสมัยก่อนหากอธิบายแล้วว่าไม่มีประโยชน์แต่ผู้ป่วยยังไม่เข้าใจ แพทย์บางท่านสามารถเอาเรื่องเงินมาบังหน้าเพื่อเป็นข้ออ้างในการไม่จ่ายยาหรือสารที่ผู้ป่วยเชื่อแบบผิดๆได้
ในยุคปัจจุบัน การมีหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าทำให้ประชาชนเข้าถึงยาและการรักษาได้มากขึ้นสามารถช่วยเหลือผู้ที่ด้อยโอกาสได้มากขึ้น ในขณะเดียวกัน ก็เพิ่มจำนวนผู้ป่วยที่มารับการรักษาให้มากขึ้น รวมทั้งเพิ่มจำนวนผู้ที่ไม่ได้ป่วยจริงแต่มาตรวจรักษาให้มากขึ้นตามไปด้วย
พอเป็นแบบนี้ เมื่อแพทย์ไม่ยอมรักษาแบบผิดๆนั้น ก็มักจะเกิดความไม่พอใจแล้วโทษว่าเป็นเพราะหวงเงินหรือไม่ใส่ใจ (เพราะปัจจุบัน ฟรีตลอดงานไม่ต้องจ่ายเงินแล้ว)

ดังนั้นวันนี้ผมขอเล่าถึงการรักษาที่ไม่มีประโยชน์ หรือยาที่มีประโยชน์จริงแต่เชื่อกันผิดๆครับ

1. กลูโคส : บำรุงให้กำลัง?
ผุ้ป่วยบางรายเชื่อผิดๆว่าหากไม่มีกำลัง การได้กลูโคสนั้นจะช่วยให้มีกำลัง ... และกลายเป็นว่าหากไม่มีแรงก็มาฉีดกลูโคสสักเข็มก็พอ
การที่ร่างกายรู้สึกอ่อนเพลียไม่มีแรงนั้นเกิดได้จากหลายสาเหตุมากครับ ตั้งแต่สาเหตุธรรมดาคือร่างกายอ่อนล้าจากการทำงานหนักเกินพอดี ไปจนถึงโลหิตจาง เกลือแร่ผิดปกติ หรือโรคทางระบบประสาทบางชนิด ซึ่งโรคหรือภาวะต่างๆเหล่านี้ไม่สามารถรักษาได้ด้วยการฉีดกลูโคสครับ
การฉีดกลูโคสนั้นจริงๆใช้ในสองกรณีหลักๆคือภาวะที่ร่างกายขาดน้ำตาลกลูโคสแบบรุนแรง ซึ่งมักมาด้วยภาวะมึนงงสับสนไม่รู้สติหรือสลบและมักพบในผู้ที่ได้ยาเบาหวาน ... กับภาวะเกลือแร่โปแตสเซียมในเลือดสูง ... ส่วนเรื่องการฉีดเพื่อรักษาภาวะอ่อนเพลียที่น้ำตาลไม่ต่ำนั้นไม่ใช้กันครับ
ความเชื่ออีกอันที่ผิดๆคือเรื่องน้ำตาลต่ำ ... ซึ่งหลายคนชอบตีความภาวะน้ำตาลต่ำจากอาการอ่อนเพลีย ก็ต้องขอบอกไว้ก่อนครับว่าการจะบอกว่าน้ำตาลต่ำหรือไม่ต้องพึ่งการเจาะเลือดครับ มิฉะนั้นแม้แต่แพทย์เองก็ไม่ค่อยวินิจฉัยกัน
ถ้าน้ำตาลต่ำจากโรคตับแข็ง(เจอบ่อยๆ) ถ้าน้ำตาลต่ำไม่มากรู้สึกตัวดี การรักษาก็คือการให้กินทางปากเสียก่อน
ถ้าน้ำตาลต่ำจากการดื่มเหล้า ถ้ายังรู้ตัวดีพูดคุยรู้เรื่อง การรักษาก็คือ หยุดดื่มเหล้าแล้วก็กินอาหารหรือดื่มน้ำหวานครับ

บางคนเคยถามผมว่าให้ๆไปไม่ได้หรือ เพราะว่ากลูโคสไม่แพงและอย่างน้อยก็ช่วยทางจิตใจ
บางคนถามผมว่าซื้อกลูโคสติดบ้านไว้ เอาไว้กินหลังออกกำลังกายได้หรือไม่
คำตอบคือ "ไม่"
เพราะอันตรายของการใช้สารกลูโคสเองก็มีครับ
การอ่อนเพลียจากการออกกำลังกาย มักเกิดจากการขาดเกลือแร่และการคั่งของของเสียในกล้ามเนื้อ หากดื่มกลูโคสเข้าไปอย่างเดียวกลูโคสจะไปทำให้เกลือแร่ในร่างกายผิดปกติ เกิดอาการตะคริวตามมาได้
และการดื่มกลูโคสเป็นประจำ จะไปทำให้ระบบใช้น้ำตาลผิดปกติ ส่งผลทำให้เกิดเบาหวานและไขมันในเลือดสูงตามมาได้ในระยะยาว
ดังนั้นเลี่ยงๆไว้จะดีกว่าครับ

2. ยาพาราเซตามอลฉีด : ลดไข้ทันใจ?
ผู้ป่วยที่มีไข้มาโรงพยาบาล หลายรายจะขอให้ใช้ยาฉีดลดไข้ เนื่องจากเชื่อว่าลดไข้ได้ดีกว่ายากิน
ยาลดไข้ที่ใช้ๆกันในรูปฉีด ปัจจุบันจะมีตัวหลักๆเพียงตัวเดียวคือพาราเซตามอล ... (ตัวอื่นก็มีครับ แต่ไม่ค่อยใช้ลดไข้ มักจะใช้แก้ปวดมากกว่า)
การดูดซึมและฤทธิ์ในการลดไข้ของรูปฉีดอยู่ภายในช่วง 4 ชั่วโมง เช่นเดียวกับชนิดกินครับ การออกฤทธิ์ก็ไม่ได้แตกต่างกัน ลดไข้ได้พอๆกัน แต่ฉีดเจ็บตัวกว่า
ปกติจะใช้ยาฉีดเพื่อการลดไข้ก็ต่อเมื่อผุ้ป่วยอยู่ในภาวะที่กินไม่ได้ครับ เช่นมีการงดน้ำงดอาหารอยู่

3. ยานวดแก้ปวด
ภาวะปวดกล้ามเนื้อเป็นภาวะที่พบได้บ่อยๆในชีวิตประจำวัน จากการที่เราใช้ร่างกายอย่างผิดวิธี ประสบอุบัติเหตุ หรือใช้งานหนักเกินไป นอกจากนี้ยังมีโรคอีกหลายชนิดที่ทำให้เกิดอาการปวดที่จำเป็ฯจะต้องได้รับการตรวจรักษาเพิ่มเติม
ปัญหาเรื่องยานวดนี้ถือเป็นปัญหาหนักอกของแพทย์ในโรงพยาบาลต่างจังหวัดหลายแห่ง เนื่องจากในบางแห่งผู้ป่วยที่มาด้วยโรคอื่น มาถึงก็จะขอรับยานวดเป็นของแถมกลับไปด้วยเสมอ ...และมักจะเป็นยาตัวแรกๆที่สั่งมาแล้วก็จะหมดเสมอ หมดแล้วก็เสี่ยงต่อการเกิดปัญหาร้องเรียนแพทย์และเภสัชกร ดังนั้นบางโรงพยาบาลถึงกับต้องยกเลิกยากลุ่มนี้ไปเลย
จากการศึกษาหลายชิ้นพบว่าผลของการใช้ยานวดนั้นจะเห็นชัดเจนในกลุ่มที่เป็นชนิดNSAIDs(พวกนี้นวดแล้วไม่ค่อยร้อน) ส่วนในกลุ่มที่นวดแล้วรู้สึกร้อนนั้นผลยังขัดแย้งกันอยู่ว่าได้ผลจริงหรือไม่ ซึ่งการศึกษาเหล่านี้มุ่งไปทางกลุ่มโรคข้อเสื่อมเป็นหลัก
ส่วนเรื่องการใช้กล้ามเนื้อมากเกินไป กล้ามเนื้ออักเสบจากการใช้งานผิดวิธี หรือการกระทบกระแทก ไม่แนะนำให้ใช้ยาทามานวดอยู่แล้วครับ เพราะการนวดในขณะที่ร่างกายยังมีการบาดเจ็บอยู่จะยิ่งกระตุ้นให้เกิดการบาดเจ็บมากยิ่งขึ้น

ในปัจจุบันอาการปวดกล้ามเนื้อจากการบาดเจ็บหรือทำงานหนัก มักจะใช้ยาแก้ปวดชนิดกินเป็นเวลาสั้นๆ และเนื่องจากยาชนิดกินนี้มีฤทธิ์กัดกระเพาะอาหาร ยานวดแก้ปวดจึงมักจะสงวนไว้ใช้ในผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีข้อห้ามสำหรับยากินครับ
และสำหรับผู้ที่ใช้ยานวดแก้ปวดกล้ามเนื้อมาใช้ทาแทนน้ำมันมวยก่อนออกกำลังกาย แนะนำว่าให้ซื้อน้ำมันมวยจริงๆมาใช้ หรือทำการอุ่นเครื่องก่อนการออกกำลังกายจะเหมาะกว่าครับ

4. น้ำเกลือทางเส้นเลือด : บำรุงแก้อ่อนเพลีย
น้ำเกลือที่ให้ทางเส้นเลือดเพื่อแก้อาการอ่อนเพลียเป็นความเข้าใจผิดที่แพร่หลายที่สุดอย่างนึงทีเดียวครับ อาจจะมีสาเหตุมาจากว่า
คนที่จำเป็นต้องให้น้ำเกลือ ต้องมีความผิดปกติต่างๆเช่น มีการขาดน้ำ มีการขาดเกลือแร่ มีความดันโลหิตต่ำ มีการติดเชื้อ/ไข้สูง/กินไม่ได้ ฯลฯ ซึ่งในรายที่จำเป็นต้องให้น้ำเกลือทางเส้นเลือด ความผิดปกติตัวต้นเหตุคือตัวที่ทำให้เกิดอาการเพลีย เมื่อได้น้ำเกลือประกอบกับจัดการแก้ไขสาเหตุของโรค พอโรคหายก็หายเพลีย
จากความเข้าใจผิดดังกล่าวบางคนเลยเอาไปเชื่อมโยงว่าเพลียทุกชนิด น้ำเกลือแก้ได้
ความจริงน้ำเกลือมีหลายชนิด แต่ละชนิดมีแยกว่าจะใช้ในโรคใดภาวะใด ไม่ใช่ว่าจะเลือกเอาตามใจชอบได้
ที่สำคัญข้อห้ามหรือข้อควรระวังของการให้น้ำเกลือก็มีครับ เช่นในรายที่สูงอายุ ผู้ป่วยที่เป็นโรคหัวใจ ผู้ป่วยโรคไตวาย กลุ่มนี้เป็นผุ้ป่วยที่มีหลอดเลือดผิดจากคนหนุ่มสาวที่ปกติ ทำให้การให้น้ำเกลือต้องให้อย่างระมัดระวังและต้องชั่งผลดีผลเสียให้มาก ถ้าผู้ป่วยได้น้ำเกลือแล้วขับออกไม่ทันก็จะเกิดภาวะน้ำท่วมปอดได้
ดังนั้นหากไม่จำเป็น สามารถให้การรักษาด้วยน้ำเกลือแร่ทางปากได้ โดยปกติแพทย์มักจะไม่ค่อยยอมให้น้ำเกลือถ้าไม่จำเป็นครับ

5. เลือด
เช่นเดียวกับน้ำเกลือครับ คือหลายๆคนเชื่อว่าการได้เลือดทำให้หายเหนื่อยหายเพลียได้ ซึ่งเหตุเกิดมาจากคนที่จำเป็นต้องให้เลือดก็มักจะเป็นผู้ที่มีภาวะโลหิตจางซึ่งจะทำให้เกิดอาการเพลีย เมื่อได้เลือดเข้าไปอาการเพลียก็จะหายไป
ข้อเสียเหมือนกับการให้น้ำเกลือคือต้องระวังการให้จะก่อให้เกิดภาวะน้ำท่วมปอด แต่ที่น่ากลัวกว่าคือการติดเชื้อครับ
เพราะว่าจนถึงปัจจุบัน เทคนิกที่ดีที่สุด ยังไม่สามารถคัดกรองโรคได้100% ดังนั้นไม่ว่าจะพยายามกันแค่ไหน ก็ยังมีความเสี่ยงที่จะได้รับโรคจากเลือดได้
จากข้อเสียดังกล่าว รวมถึงความขาดแคลนเลือดในปัจจุบัน ถ้าไม่ได้มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ที่จะให้เลือดจริงๆก็ไม่มีการไปเอาเลือดมาให้อย่างเด็ดขาดครับ
(ส่วนเลือดเทียมที่มีคนบางคนเอาไปให้ตามหมู่บ้าน ที่เป็นถุงน้ำสีเหลืองๆ ไม่ใช่เลือดครับ)

ความจริงยังมีอีกหลายเรื่องที่เข้าใจผิดกันครับ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการที่แพทย์ไม่ยอมจ่ายยาปฏิชีวนะ(ยาฆ่าเชื้อหรือยาแก้อักเสบ) เรื่องการไม่ให้ยาหยุดถ่ายในคนที่ถ่ายเหลว เรื่องยาฉีดคลายเครียดนอนหลับ ยาถอนพิษเหล้า ยาละลายเสมหะ ฯลฯ ซึ่งผมยังไม่ได้ยกมาคุยในวันนี้
แต่โดยรวมแล้วอยากให้เข้าใจครับ ว่าจากตัวอย่างที่ผ่านมา5ตัวอย่างนี้ เป็นตัวอย่างของสิ่งทั่วๆไปเล็กๆน้อยๆเกี่ยวกับการรักษาซึ่งเจอได้บ่อยในสังคมไทย
ในโลกปัจจุบันการรักษาพยาบาลนั้นมีองค์ความรู้ที่ก้าวไกลไปมากกว่าเดิม การสาธารณสุขมุ่งเข้าหาการป้องกันมากกว่าการรักษา และมุ่งสู่การรักษาให้น้อยที่สุดเท่าที่จำเป็น
หากจำเป็นต้องใส่ท่อก็ใส่ แต่วันใดไม่ต้องใส่ ก็เอาออก
หากจำเป็นต้องใช้ยาฉีด ก็ใช้ แต่เมื่อหมดความจำเป็นก็กลับไปใช้ยากิน
ยาใดก็ตามที่มั่นใจว่าใช้แล้วไม่ได้ประโยชน์ แม้ว่าจะไม่มีโทษก็ไม่ใช้ เพราะนอกจากสิ้นเปลืองแล้ว ยังอาจจะเกิดโทษจากยาที่ยังไม่ทราบก็ได้ ไม่ว่าจะเป็นการแพ้ยา หรือผลข้างเคียงจากยา

ดังนั้นถ้าไม่ได้ป่วยหรือจำเป็นจริงๆก็อย่าใช้ยาเลยครับ ไม่งั้นนอกจากจะไม่ได้มีอะไรดีขึ้น ยังอาจจะเจ็บป่วยจากยาเพิ่มขึ้นมาแทนก็ได้